Phong tục cưới hỏi của người Việt hiện nay gồm 3 lễ chính là lễ dạm ngõ, lễ ăn hỏi và lễ cưới, thường kèm lễ lại mặt sau cưới. Lần đầu lo việc lớn, bố mẹ muốn làm đúng lễ, hai nhà lại khác quê, bạn rất dễ rối vì mỗi người nói một kiểu. Bài viết này đi lần lượt qua khái niệm, trình tự từng lễ, khác biệt ba miền và những gì có thể giản lược.
1. Phong tục cưới hỏi là gì?
Phong tục cưới hỏi là hệ thống nghi lễ và tập quán mà hai gia đình thực hiện để chính thức hóa việc kết duyên của đôi trẻ, thể hiện sự tôn trọng với tổ tiên, cha mẹ và sự gắn kết giữa hai họ.
Các nghi lễ này bắt nguồn từ lục lễ thời xưa gồm: nạp thái, vấn danh, nạp cát, nạp tệ, thỉnh kỳ và thân nghênh. Qua nhiều thế hệ, người Việt rút gọn sáu lễ thành vài lễ chính, dễ tổ chức hơn mà vẫn giữ phần cốt lõi.
Với gia đình Việt, cưới hỏi là chuyện của hai họ. Mỗi nghi lễ đều có ý nghĩa riêng:
- Báo cáo với tổ tiên rằng con cháu đã thành gia thất.
- Để hai họ gặp gỡ và chính thức trở thành thông gia.
- Công khai chuyện hôn nhân với họ hàng, bạn bè.
Hiểu ý nghĩa này, bạn sẽ biết lễ nào cần làm chỉn chu, lễ nào có thể linh hoạt.
2. Các nghi lễ chính trong phong tục cưới hỏi Việt Nam hiện nay
Phong tục cưới hỏi hiện nay diễn ra theo trình tự: lễ dạm ngõ, lễ ăn hỏi, lễ xin dâu, lễ cưới (vu quy tại nhà gái, thành hôn tại nhà trai) và cuối cùng là lễ lại mặt.
| Lễ | Thời điểm | Mục đích |
|---|---|---|
| Dạm ngõ | Khi đôi trẻ quyết định tiến tới | Hai nhà gặp mặt, đồng ý cho đôi trẻ tiến tới |
| Ăn hỏi | Trước lễ cưới hoặc gộp cùng ngày | Công bố hôn ước |
| Xin dâu | Sáng ngày cưới | Báo nhà gái đoàn đón dâu sắp đến |
| Vu quy, rước dâu | Ngày cưới, tại nhà gái | Cô dâu chào tổ tiên, bố mẹ đẻ |
| Thành hôn | Ngày cưới, tại nhà trai | Cô dâu ra mắt nhà chồng |
| Lại mặt | Sau cưới, tùy từng nhà | Về thăm bố mẹ vợ |
2.1. Lễ dạm ngõ (chạm ngõ)
Lễ dạm ngõ là buổi gặp mặt chính thức đầu tiên giữa hai gia đình, khi nhà trai sang nhà gái xin cho đôi trẻ được tiến tới hôn nhân. Lễ vật đơn giản gồm trầu cau, chè, rượu, có nơi thêm bánh kẹo, hoa quả. Hai bên thắp hương gia tiên nhà gái rồi bàn trước ngày ăn hỏi, số tráp để lễ sau không phát sinh bất đồng.
Xem thêm thủ tục lễ dạm ngõ và dạm ngõ và ăn hỏi khác nhau như thế nào.
2.2. Lễ ăn hỏi (đám hỏi, lễ đính hôn)
Lễ ăn hỏi là nghi lễ nhà trai mang tráp sang nhà gái để chính thức hỏi cưới, từ đây cô gái được coi là vợ sắp cưới của chàng trai.
Miền Bắc thường dùng số tráp lẻ như 5, 7, 9 hoặc 11, nơi khác tùy phong tục địa phương. Tráp ăn hỏi thường có trầu cau, bánh cốm, bánh phu thê, chè, rượu, hoa quả, có nhà thêm lợn quay. Lễ diễn ra theo các bước:
- Đội bê tráp nhà trai trao tráp cho đội đỡ tráp nhà gái.
- Đại diện hai họ giới thiệu và phát biểu.
- Cô dâu ra mắt, mời trà hai họ.
- Nhà gái thắp hương báo cáo gia tiên.
- Nhà gái lại quả, tức chia lại một phần lễ vật cho nhà trai.
Chi tiết từng bước có trong bài trình tự các nghi thức trong lễ ăn hỏi.
2.3. Lễ cưới: xin dâu, vu quy, rước dâu và thành hôn
Lễ cưới là ngày nhà trai chính thức đón cô dâu về nhà chồng, gồm các nghi thức nối tiếp nhau:
- Lễ xin dâu: Mẹ chú rể hoặc người đại diện mang trầu cau, rượu sang báo nhà gái đoàn đón dâu sắp tới.
- Lễ vu quy: Tại nhà gái, cô dâu chú rể thắp hương gia tiên và nghe bố mẹ dặn dò.
- Rước dâu: Đoàn nhà trai đưa cô dâu về theo giờ đã chọn.
- Lễ thành hôn: Tại nhà trai, cô dâu ra mắt tổ tiên và họ hàng nhà chồng.
- Lễ tơ hồng: Tạ ông Tơ bà Nguyệt, nhiều gia đình nay đã lược bỏ.
- Tiệc cưới: Tại nhà, nhà hàng hoặc khách sạn.
Giờ đón dâu thường chọn trước, nên nhà trai cần tính kỹ thời gian di chuyển.
2.4. Lễ lại mặt
Lễ lại mặt là dịp vợ chồng mới cưới về thăm nhà gái sau đám cưới, mang quà biếu để cảm ơn bố mẹ vợ. Theo lệ xưa, lễ này làm vài ngày sau cưới, nay nhiều nhà tổ chức sớm hơn, tùy phong tục từng gia đình. Tham khảo thêm phong tục lại mặt sau đám cưới.
Trình tự này là khung chung, còn mỗi miền lại có cách làm riêng.
3. Phong tục cưới hỏi 3 miền Bắc – Trung – Nam khác nhau thế nào?
Phong tục cưới hỏi ba miền giống nhau về khung nghi lễ nhưng khác ở số tráp, lễ vật đặc trưng và mức độ cầu kỳ: miền Bắc trang trọng, chặt chẽ; miền Trung giản dị, tiết kiệm; miền Nam cởi mở, phóng khoáng.
| Tiêu chí | Miền Bắc | Miền Trung | Miền Nam |
|---|---|---|---|
| Số tráp | Số lẻ: 5, 7, 9, 11 | Không câu nệ, tùy địa phương | Nhiều nơi chuộng số chẵn |
| Lễ vật đặc trưng | Bánh cốm, bánh phu thê | Bánh ít lá gai, bánh in | Bánh phu thê, heo quay |
| Lễ dạm ngõ | Trang trọng, đủ bước | Gọn, thân mật | Gọn nhẹ, có nơi gọi là lễ thưa chuyện |
| Tính chất | Trang trọng, chặt chẽ | Giản dị, tiết kiệm | Cởi mở, phóng khoáng |
Khi hai nhà khác vùng miền, lễ diễn ra ở nhà nào thường theo phong tục nhà đó. Chi tiết từng miền có trong các bài phong tục cưới hỏi miền Bắc, miền Trung và miền Nam.
4. Phong tục cưới hỏi ngày nay: nên giữ gì, có thể giản lược gì?
Gia đình hiện đại thường giữ phần cốt lõi mang ý nghĩa tâm linh và gia đình (lễ gia tiên, trao tráp, xin dâu, rước dâu) và giản lược phần hình thức (số tráp, lễ tơ hồng, thách cưới). Cụ thể như sau:
| Nghi lễ | Nên giữ | Có thể giản lược |
|---|---|---|
| Lễ gia tiên | Có | Không nên bỏ, đây là nghi lễ bố mẹ hai bên coi trọng nhất. |
| Trao tráp | Có | Giảm số tráp, thống nhất với nhà gái từ lễ dạm ngõ. |
| Xin dâu | Có | Làm nhanh, gọn. |
| Lễ tơ hồng | Tùy nhà | Có thể lược, hai bên gia đình thống nhất. |
| Lại mặt | Có | Làm sớm hơn lệ xưa, thống nhất thời điểm với nhà gái. |
Nhiều cặp đôi gộp lễ ăn hỏi và lễ cưới trong một ngày khi thời gian eo hẹp hoặc hai nhà ở xa. Khi gộp, lễ ăn hỏi làm trước vào buổi sáng, sau đó mới đến xin dâu và rước dâu, nên cần tính giờ kỹ.
Muốn xem nghi lễ cưới hỏi đã thay đổi thế nào qua các thời kỳ, bạn có thể đọc bài phong tục cưới hỏi Việt Nam xưa và nay.
5. Câu hỏi thường gặp về phong tục cưới hỏi
Dưới đây là những câu hỏi về phong tục cưới hỏi mà các cặp đôi và bố mẹ hay đặt ra.
- Phong tục cưới hỏi Việt Nam gồm những lễ nào?
Phong tục cưới hỏi Việt Nam hiện nay gồm 4 lễ chính: dạm ngõ, ăn hỏi, lễ cưới và lại mặt. Ngày cưới còn có lễ xin dâu, vu quy và thành hôn.
- Lễ dạm ngõ và lễ ăn hỏi khác nhau như thế nào?
Lễ dạm ngõ là buổi gặp mặt thân mật, lễ vật chỉ có trầu cau, chè, rượu. Lễ ăn hỏi trang trọng hơn, nhà trai mang tráp sang để chính thức hỏi cưới và công bố hôn ước.
- Lễ ăn hỏi cần bao nhiêu tráp?
Miền Bắc thường dùng số tráp lẻ như 5, 7, 9 hoặc 11. Miền Trung không câu nệ, miền Nam nhiều nơi chuộng số chẵn.
- Có thể gộp lễ ăn hỏi và lễ cưới trong cùng một ngày không?
Có. Nhiều gia đình gộp hai lễ khi thời gian eo hẹp hoặc hai nhà ở xa. Lễ ăn hỏi làm trước vào buổi sáng, sau đó đến xin dâu và rước dâu.
- Hai gia đình khác vùng miền thì làm lễ theo phong tục bên nào?
Thường lễ diễn ra ở nhà nào thì theo phong tục nhà đó. Hai bên nên bàn trước từ lễ dạm ngõ.
- Thời gian giữa lễ ăn hỏi và lễ cưới bao lâu là phù hợp?
Khoảng cách giữa hai lễ tùy vào ngày lành hai nhà chọn và điều kiện mỗi gia đình. [CẦN XÁC MINH: khoảng thời gian phổ biến giữa hai lễ theo kinh nghiệm của Phương Anh]
- Lễ lại mặt được tổ chức sau cưới mấy ngày?
Theo lệ xưa, lễ lại mặt làm vài ngày sau đám cưới. Nay nhiều gia đình làm sớm hơn, tùy phong tục từng nhà.
Nếu còn băn khoăn về nghi lễ nào, bạn nên hỏi người lớn trong họ trước khi quyết định.
Phong tục cưới hỏi là cách hai gia đình bày tỏ sự trân trọng với tổ tiên và với nhau, nên dù làm đủ hay giản lược, phần cốt lõi vẫn cần giữ. Khoảnh khắc bố mẹ nhìn con đứng trước bàn thờ gia tiên sẽ khiến mọi công chuẩn bị đều đáng. Hơn 10 năm nay, chúng tôi tại Cưới hỏi Phương Anh đồng hành cùng các gia đình chuẩn bị tráp ăn hỏi, trang trí lễ gia tiên và đội bê tráp đúng lễ nghi. Bạn có thể gọi hotline 0969.136.536 để được tư vấn.
